در حاشیه مدرنیته
آنجا که خطر هست قدرتی نجات‌بخش نیز خواهد بالید (هولدرلین)
نویسنده: محمدمهدی اردبیلی - یکشنبه ۱٢ آذر ۱۳٩۱

پدیدارشناسی روح هگل بی‌تردید یکی از بزنگاه‌های تعیین کنندۀ تاریخ فلسفه است. این کتاب را از سویی می‌توان، به واسطۀ جایگاه تاریخی‌اش، در کنار نقد عقل محض کانت، به عنوان یکی از بارزترین نمونه‌های ایده‌آلیسم مدرن معرفی کرد و از سوی دیگر، به دلیل ادعای اصلی مطرح شده در خود کتاب – یعنی پیوند فلسفه و تاریخ، پیوند معرفت شناسی و هستی شناسی و پیوند فلسفۀ تاریخ با تاریخ فلسفه – می‌توان آن را یکی از جامع‌ترین تصاویر و تفاسیری دانست که از کل تاریخ تفکر بشری به دست داده شده است. علاوه بر این، با توجه به مباحثی که توسط شارحان و فیلسوفان مختلف حول این کتاب در گرفته، شاید بتوان با اغماض ادعا کرد که بخش اعظم فلسفۀ دو قرن اخیر، در واقع واکنشی است به پدیدارشناسی روح. نکات فوق، به همراه ارزش و جایگاه منحصر به فرد تاریخی-حادثی پدیدارشناسی در خود سنت هگلی (به ویژه هگلیان جوان) و حضور این سنت در تجربۀ تاریخی جامعۀ ما، هر گونه تلاشی برای مطالعه یا به دست دادن تفسیر و شرحی انتقادی از پدیدارشناسی را توجیه، و چه بسا ایجاب می کند.

در طول دورۀ هگل و پدیدارشناسی روح خواهیم کوشید، به ترتیب اولویت، به سه هدف دست یابیم: نخست با تکیه بر متن اصلی کتاب، کل پیوستار فرآیند تکوین روح از ابتدا تا انتها را به نحوی اجمالی مورد بررسی قرار دهیم. دوم، اکثر قریب به اتفاق تفاسیر شارحان دسته اول را مورد بررسی و واکاوی قرار داده و با معیار قرار دادن خود کتاب به مقایسۀ مقابله‌ای-دیالکتیکی این تفاسیر راه ببریم. در پایان نیز خواهیم کوشید تا با بررسی تاثیرات مستقیم و غیر مستقیم پدیدارشناسی، به ویژه بر متفکرین متاخر (نیمۀ دوم قرن بیستم)، فرآیند پدیدارشناختی-دیالکتیکیِ حاکم بر پدیدارشناسی را تا سرحدات آن پی گیری کرده و به شرحی انضمامی از آن راه ببریم. لازم به ذکر است که کلیۀ مراحل فوق الذکر به موازات با یکدیگر پیش خواهند رفت و خواهیم کوشید تا در طول بررسی سیر تکوین روح به این حوزه‌ها نیز سر بکشیم.

منبع اصلی جهت مطالعۀ دانشجویان:

اردبیلی، محمدمهدی، آگاهی و خودآگاهی در پدیدارشناسی روح هگل، 1390، تهران: نشر روزبهان.

... دکتر محمدمهدی اردبیلی ... نویسنده، مترجم و مدرس فلسفه
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :